Sitsen special:  Stofontwerpers in de hoofdrol

Door: Joke van de Kracht

Speciaal voor het sitsenproject ‘De Hollandse Tuin 2.0’ is een serie blogverhalen geschreven door verschillende quilters. Allerlei onderwerpen passeren de revue.

Het kan gaan over geschikte boeken met patronen of juist over één patroon. Er wordt geschreven over praktische tips bij het werken met deze bijzondere stoffen. Allemaal verhalen die je op weg kunnen helpen tijdens het werken aan dit sitsenproject ‘De Hollandse Tuin 2.0’.

Dit keer beschrijft Joke van de Kracht het werk van een aantal stofontwerpers. Hun kijk op kleur, vorm en ritme kunnen wellicht inspiratie bieden bij het verwerken van de sits uit de serie de ‘de Hollandse tuin’ die jij uitgekozen hebt om mee te werken.

Rudolf Den Haan is de stofontwerper van de stoffenserie ‘de Hollandse tuin’, de stof waarmee je werkt in dit project. Hij heeft zich laten leiden door de stofsoort, de sits, de oorsprong, de VOC tijd en India waar de sits werd gemaakt en door de tuin. De bloem, het takje met besje, de bloesem heeft hij de hoofdrol gegeven in zijn stofontwerp.

Het drukprocedé van de sits is heel speciaal. Meer over die historie volgt binnenkort. Dat is voor ons quilters niet te realiseren. Maar er zijn wel degelijk druktechnieken te gebruiken voor een quilter die kleur, vorm en ritme kunnen herhalen en/of versterken en heel goed toepasbaar zijn.

Hoe doen stofontwerpers dat toch? Waardoor laten ze zich inspireren? Welke materialen gebruiken ze, welke technieken?

Wilde rokken, Cobra kunst als textiel

Door mijn bezoek aan de tentoonstelling ‘Wilde rokken, Cobra kunst als textiel’, ontdekte ik meer over stofontwerpers en welke technieken zij gebruiken om hun stoffen te ontwerpen. Ik zag de foto van de aankondiging met die prachtige jurk, zoals ik die kende uit mijn jeugd en moest deze expositie zien. Een Cobra-expositie over stoffen! Ik raakte onder de indruk en deel dit graag met jullie. Ga kijken als je de kans hebt. Het museum ligt in het centrum, parkeergarage ernaast én leuke winkels en restaurants maakten de dag voor mijn dochter en mij compleet.

https://cobra-museum.nl/tentoonstelling/wilde-rokken/ (te zien tot zondag 6 september 2026)

Textielontwerpen met een herkenbare beeldtaal

In de tijd van opbouw na een oorlog  leverden textielontwerpers ieder hun eigen  textielontwerpen aan, elk met een herkenbare beeldtaal.

De jaren vijftig dessins van kunstenaars werden met de hand op stof gedrukt, via de zeefdruktechniek. Het patroon werd met een raam herhaaldelijk aangebracht. Dat was een precies werk. De imperfecties die toch ontstonden versterkten het schilderachtige karakter van de ontwerpen. De zeefdruktechniek kan ook binnen het artquilten gebruikt worden.

Op deze tentoonstelling zag ik dat ook Karel Appel (1921/2006) als stofontwerper zijn sporen heeft nagelaten.  Zijn textielontwerpen ontstonden als gouaches op papier.  In de vertaling naar textiel bleef je zien dat een schildering de oorsprong was. Appel gebruikte in alle uitvoeringen van zijn werk in textiel kenmerkende stippen, als een echo van eerdere bloemmotieven.

Hij gebruikte vogels als ontwerp voor een stof.

Hier zie je afdrukken van één beeld in verschillende kleurstellingen herhaald op de kleurenstaalkaart die daar hangt. Zijn uitgangspunt, de vogel, de vormen daarbinnen en de herhaling van de hele vorm maken dat er een spannend ritme ontstaat waar je graag naar kijkt.

Ook quilters nemen vaak een tekening als start van een ontwerp. Of je dat nu in traditionele patronen uitwerkt of in afdruktechnieken of je beschildert je stof in Proxion, je getekende ontwerp is je start.

Andy Warhol, the textiles

Op het tweede deel van deze tentoonstelling zie je werk van Andy Warhol. Andy Warhol, the textiles. Een verrassende kant van Andy Warhol, dat hij commerciële textielontwerpen maakte! Dat was mij onbekend. Maar in deze tentoonstelling zie je zijn fascinatie voor herhaling, eigenzinnige motieven en alledaagse beeldtaal. Herkenbare elementen veranderen in speelse patronen. Denk daarbij aan ijsjes, knopen, vlinders…

Wat zijn werk ook bijzonder maakte, is dat hij motieven niet alleen op zijde drukte maar op allerlei stoffen waaronder Jute.

Of zijn eerste sneden uit 1953-55 uit gummen. Met inkt, gouache en collage werden zo motieven opgebouwd. Ook deze technieken bieden de quilter gelegenheid  een ontwerp te maken in combinatie met een sits uit ‘de Hollandse Tuin’.

Alledaagse motieven in herhaling plaatsen, werd een van de kenmerkende Warhol elementen. Denk aan zijn soepblikken of koningin Beatrix in verschillende kleurcombinaties.

Daar waar bij de sits bloem, blad, takje en knop gebruikt wordt voor herhaling pakte Karel Appel vogel en stip en Andy Warhol knoop, gesp of ijscoupe.

Daar waar de kleuren van de sits gebaseerd zijn op de kleuren in de Oud Hollandse Quilt, baseerde Karel Appel zich op zijn zo herkenbare persoonlijke kleurenschema. En Andy Warhol gebruikte kleuren die voor ons nu herkenbaar zijn als de jaren ‘50/’60 stijl.

Ga jij, binnen 80 breed en 120 lang, je eigen stofontwerp creëren?

Die zoektocht naar wat jij kunt gebruiken om je quiltontwerp van je eigen kleur, vorm en  ritme  te voorzien is een hele bijzondere.

Een vorm, de herhaling, het ritme in het beeld , de kleuren en de ondergrond zijn voor de stofontwerpers allemaal keuzes. Evenals de techniek waarin de stof wordt geproduceerd. Vanuit een schilderij, een gouache, een pentekening. In de bekende COBRA tinten of juist de jaren 50 sfeer…

Quilters maken ook voortdurend keuzes, in het patroon, de herhaling die men wil, waarna de afwisseling in kleur zorgt dat het ontwerp spannend blijft.

Grafisch werken kan ook in textiel. Jouw idee om iets te maken kan vanuit ongelooflijk veel technieken vorm gegeven worden. Gebruik je eigen interesse, je eigen vakmanschap, je eigen geliefde materiaal. En vooral geniet van het maken!