Een kijkje in het Rijkserfgoed Laboratorium

Tekst Joke van de Kracht, foto’s Ineke Schotanus

Deel 2 het RCE Laboratorium

Tijdens het Textiel Festival 2026 werd er op 22 mei 2026 een Textiel Erfgoed Symposium: Metingen, Materialen en Makers georganiseerd in het Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, het RCE, Smallepad 5, 3811 MG in Amersfoort.

Na de lezing´Back to the Future´ van Dorian Meijnen, conservator kunstcollectie van het RCE, kreeg Art Proaño Gaibor het woord. Art is materialenonderzoeker van het Rijkserfgoed Laboratorium dat een onderdeel uitmaakt van het RCE.

Lezing Art Proaño Gaibor

In het Rijkserfgoed laboratorium worden materiaal, makelij, samenstelling, gebruikssporen, verval en conservering van objecten en materialen onderzocht.

Tijdens zijn lezing ‘Micro-invasief kijken naar textiel’, vertelt Art hoe hij persoonlijk geboeid wordt door kleur, vezel en de persoonlijke verhalen die daardoor verteld worden. Hij onderzoekt materialen om zo de verhalen die daaruit voortkomen voor de toekomst te behouden. Daarvoor heeft hij de beschikking over een laboratorium met fantastische apparatuur. Hij neemt ons mee door zijn laboratorium en laat zien hoe zijn geavanceerde apparatuur bijdraagt aan het behoud van het textiele erfgoed. Hij vertelt heel beeldend over het werken met zijn apparatuur en laat daarbij de praktische toepassingen van zijn bevindingen zien.

Mantels van Fong Leng en tentoonstellingsbeleid

Microfadeometry is een techniek waarbij voorspellingen gedaan kunnen worden over verkleuringen van textiel. Het aantal lux-uren, het aantal uren dat werk aan zonlicht blootgesteld mag worden, stelt voorwaarden aan exposeren van voorwerpen. Zo heeft hij de mantels van Fong Leng onderzocht op verkleuring om zo onderbouwing te geven aan het tentoonstellingsbeleid.

Crimelight plaats delict onderzoek

Zo werkt Art ook met MBI Multiband Imaging, een apparaat dat via crimelight plaats delict onderzoek mogelijk maakt. Zijn expertise en apparatuur worden niet alleen bij archeologische vondsten ingezet. Ook bij plaats delict onderzoek van de politie kan zijn expertise en zijn onderzoeksapparatuur worden ingezet. Zeker de Spectrometric FTIR/Raman, dat is een mobiel inzetbaar apparaat dat geschikt is voor werken op locaties. Vulling van kussens zijn te analyseren zonder deze kussens te beschadigen.

Vezelonderzoek

SEMEDX Is een elektronenmicroscoop waarmee vezelonderzoek wordt gedaan. Je kunt een analyse maken van beitsen en materialen om de soort vast te stellen. Zoals Art heeft gedaan bij het Ceremonieel Koreaans Hofkostuum Hanbok.

De Color Index, het Internationale Kleurstoffen Systeem

UHPLC PDA HRMS is speciaal kleurstoffen onderzoeksapparatuur die de chromatologie van de materialen via IV detectie onderzoekt.
In de Color Index, het Internationale kleurstoffensysteem, dat bestaat sinds 1971, zijn tot nu toe 86% van alle kleurstoffen vastgelegd en geanalyseerd. Bij elkaar zijn dit miljoenen kleuren. In 1960, 1990, 2003, 2015 is deze index aangepast met de nieuwste bevindingen. Wil je hier meer van weten klik dan op deze link:

Met Cromeleon software wordt het absorptiespectrum van kleur vastgesteld. De structuurmoleculen worden in database gezet.

Casestudies:

Art benoemde recente casestudies waar je mogelijk over gelezen hebt. De hemrokinspiratie voor de modeontwerper Sjaak Hullekes.  De receptverfmodus laat zien dat de verfstoffen net een andere samenstelling hebben. Bij het ene hemd valt de kleur groen anders uit dan bij het andere, zelfde hemd.

Een 2800 jaar oude rood-blauwe jurk is mogelijk het oudste geweven kledingstuk met een blokjespatroon dat ooit is gevonden in Europa. De jurk lag in een graf uit de vroege ijzertijd, nabij Uden.

Art vertelde over dit onderzoek tijdens deze presentatie. Online is er ook informatie over te vinden. Misschien heb je publicaties over de reconstructie van deze jurk gezien in het nieuws. https://vandervaart-verschoof.com/coloring-the-iron-age-oldest-dress-in-the-netherlands-was-bright-red-and-blue/
Art Proaño Gaibor | Kennisdialoog | Textiel in archeologische context 08 Mei 2025.

In samenwerking met Uni Erfgoed Antwerpen, Studio Claudy Jongstra en Het Rijkserfgoed Laboratorium en met museum Hof van Busleyden is er een studie gedaan naar de kleur zwart met als titel: ‘Back to Black’. Onderzoek naar Burgundian Black (Bourgondisch Zwart) richt zich op het reconstrueren en begrijpen van de complexe, luxueuze zwarte verf- en pigmenttechnieken uit de 15e en 16e eeuw. Ook aan dit onderzoek heeft Art een bijgedragen. Meer informatie via deze link:

In de conclusie aan het eind van de lezing van Art wordt duidelijk geformuleerd hoe belangrijk het werk van het Rijks Erfgoed Laboratorium is. Juist al die verbanden tussen technische onderzoek naar de praktijk, de casestudies, tentoonstellingsbeleid en behoud en herstelonderzoek maken het belang van dit Rijks Erfgoed Laboratorium duidelijk.

In het derde blog wordt het laatste onderdeel van de presentatie op dit Symposium besproken.
Een presentatie die tijdens openingsuren voor iedereen toegankelijk is in de hal van het RCE gedurende deze zomer.